.

همراه با آخرین نمایشگاه پنجمین دوسالانه تذهیب های قرآنی؛

ضیافتی از رنگ و نقش و نور

تمام نگاه‌ها به یک نقطه معطوف شده و نفر به نفر دل می‌لرزانند به شوق آغاز اتفاقی خوش. در عصری آرام و خنک از ابتدای دو رقمی شدن فرزند بزرگ زمستان در حیاط مصفای نگارخانه رضوان که تلالوی الوان چراغ‌های آبی میان شاخه‌های خشک درختان باغچه‌اش جلوه‌ای خاص به این فضای هنری بخشیده عقربه‌های ساعت روی 17 مماس می‌شوند.

1395/10/14 سه شنبه

حال نگاه‌ها به چارچوب قهوه‌ای در ورودی نگارخانه خیره مانده تا دستان مدیرعامل موسسه آفرینش‌های هنری آستان قدس رضوی دهانه قیچی را بر پیکر روبان آبی آشنا کند و این سد زیبا را به ذکر صلواتی بشکنند و همه به آخرین ضیافت از سلسله نمایشگاه‌های بدیع پنجمین دوسالانه تذهیب‌های قرآنی در بخش نگارگری مذهبی و تشعیر دعوت شوند.

چراغی رنگین بر دیوارها

اکنون چشم‌ها به زیبایی تابلوهای سرشار از رنگ و نقشی که از اردبیل، شهرکرد و اسلام‌آباد غرب، تهران،کرج، ساری تا قزوین و شیراز و بوشهر به نمایشگاه راه یافته‌اند لبخند می‌زنند و زمان به طرز حیرت‌آوری معنای خود را برای علاقه‌مندان حاضر در نگارخانه از دست می‌دهد. بارها به تماشا می‌ایستند و میان خطوط و طرح‌های رنگین گم می‌شوند. معراج پیامبر(ص)، مجلس ازدواج حضرت سلیمان(ع)، حضرت یوسف و... از تابلوهایی هستند که به "نگارگری مثنی‌سازی" پرداخته‌اند.
ساعتی از آغاز نمایشگاه گذشته و کم‌کم به جمعیت حاضر افزوده می‌شود. صدای تبریک مدعوین به هنرمندانی که در این جمع حضور دارند و آثارشان بر دیوارهای خاکستری نگارخانه چون چراغی روشن می‌درخشد از هر سو شنیده می‌شود و گروه‌گروه زن و مرد و پیر و جوان پای تابلوها می‌ایستند و با دقت نظر و تحسین به این آثار می‌نگرند و دسته‌های گل و گلدان‌های کوچک و بزرگ و جعبه‌های شیرینی و شکلات به رسم تقدیر به دستان هنرمندان سپرده می‌شود. پای هر تابلویی که گروهی از زنان و مردان حلقه زده‌اند می‌توان در نقطه میانی حلقه اساتید نگارگری را دید که به پاسخ پرسش‌های علاقه‌مندان مشغولند.

از معراج تا زیارت
استاد عطاءلله شاکری هنرمند نگارگر و مدرس مکتب هنر رضوان که در نمایشگاه با سه اثر حضور پیدا کرده است درباره اثر متنی‌سازی خود به نام "معراج" که از آثار سلطان محمد و یکی از بهترین نگارگری‌های موجود در تاریخ نگارگری ایران است و اکنون در موزه بریتانیا نگهداری می‌شود سخن می‌گوید. اینکه حدود 5 ماه زمان برده تا این اثر را با گواش و آبرنگ و طلای 24 عیار خلق کند و گاهی بارها چهره‌ها را به تصویر کشیده است. اثر دوم استاد "دخیل" نام دارد که یک اثر ذهنی است و در بخش نگارگری به شیوه‌های گذشته در مکتب تبریز با موضوع دخیل بستن یک بیمار به پنجره فولاد حرم حضرت رضا(ع) روی کاغذ دست‌ساز کار شده است و اثر دیگر که در بخش نگارگری شیوه معاصر جای گرفته "کبوتران گنبد" نام دارد و دو کبوتر چاهی را نشان می‌دهد که به زیارت امام(ع) آمده‌اند.

نبرد کشتی نوح  با دریای سهمگین هوای نفس
عده‌ای از جمعیت به تماشای تابلوی"کشتی نوح(ع) "ایستاده‌اند و حیواناتی که جفت‌جفت بر این کشتی عظیم جا گرفته و در میان دریای مواج می‌روند تا از عذابی که بر قوم نوح(ع) فرود آمده در گذرند. سپس نوبت تابلویی می‌شود که پایان‌بخش "نگارگری به شیوه مکاتب گذشته" است و عنوان تامل برانگیز "نبرد با هوای نفس" را دارد. در تصویر، مردی که اژدهای نفس را بر دوش دارد سعی می‌کند از چنگال آن رها شود. یک پیروزی شیرین که منتهای آرزوی هر انسانی است.

آثاری با نگاه‌هایی جدید
عنوان بعدی که با خط سرخ روی تابلوی کوچکی جا خوش کرده است " نگارگری شیوه معاصر" را نشان می‌دهد. استاد رضا مهدوی از اساتید صاحب‌نام نگارگری ایران و یکی از داوران دوسالانه تذهیب‌های قرآنی مشغول تماشای تابلوهای نمایشگاه است. او درباره تفاوتی که میان مکاتب گذشته و شیوه معاصراست، این‌گونه توضیح می‌دهد: «در مکاتب گذشته سطح‌بندی، پلان‌بندی و خلاصه‌گی‌هایی در هر دوره وجود داشته که شامل تفاوت خط افق، رنگ و شخصیت‌پردازی بوده است. مجموع این مولفه‌ها مکاتب دوره‌های گذشته را تشکیل می‌داده که بایستی این مولفه‌ها و اشارات در آثار مشهود باشد. اما در شیوه معاصر دست هنرمند باز است.
هنرمندان می‌توانند هرچه در ذهن خود دارند به روی کاغذ بیاوردند. هنرمندان در این شیوه در اجرای تکنیک، شخصیت‌پردازی، طراحی چهره و لباس و... آزاد هستند. حتی می‌توانند شیوه‌های گذشته را با تامل و تفکر در کنار هم کار کنند. طوری که خدشه‌ای به اصول مکاتب و اثر خود وارد نکنند و همه‌چیز سرجای خود قرار بگیرد. این همان هوشیاری هنرمندان است که بتوانند با تلفیق عناصر اثری خلق کنند».
این مدرس نگارگری که داوری این دوسالانه را بر عهده داشته درباره کیفیت آثاری که به بخش نگارگری رسیده می‌گوید: «با توجه به اینکه امسال اولین دوره حضور بخش نگارگری در دوسالانه تذهیب‌های قرآنی بوده و تعداد آثار رسیده به این بخش کمتر از سایر بخش‌ها بود اما می‌توان به آثار قابل ملاحظه‌ای اشاره کرد که نگاه و افکار جدید و زیبایی داشتند. امیدوارم این بخش در دوره‌های بعد بیشتر تقویت شود. خوشبختانه موسسه آفرینش‌های هنری آستان قدس رضوی به عنوان سردمدار این دوسالانه در این پنج دوره بسیار موفق عمل کرده است».

از اطاعت تا عرش
در گوشه‌ای از نگارخانه، تابلوی"ولایت"به چشم می‌خورد‌. همان صحنه معروف غدیر و دست مبارک پیامبر اکرم(ص) که  دست علی‌بن ابی‌طالب(ع) را به نشانه جانشینی خویش در حضور جماعتی بسیار بالا ببردند. کنار این اثر تابلوی دیگری است که "اطاعت" نام دارد و هر دو را نگارگری تهرانی به تصویر کشیده است. "اطاعت" همان اطاعت معبود است. همان امتحان الهی. همان لحظه‌ای که ابراهیم(ع) خنجر بر گلوی پسرش اسماعیل(ع) می‌گذارد تا فرمان خداوند را به جا آورد و فرزندش را قربانی کند.
حالا نوبت تابلوی"مراقبه" از ساری است که در کنار آن تابلوی"چاه" قرار دارد. چاهی که برادران یوسف(ع) او را به درون آن انداخته و به دروغ خبر به یعقوب پیامبر(ع) بردند که گرگ یوسف(ع) دردانه‌اش را دریده و پیراهن یوسف را به گواه سخن خویش به پدر دادند. اینجا همان چاه است. اما در ضمیر و ادراک هنرمند مشهدی به جای یوسف(ع) اکنون برادرانش هستند که در چاه خودخواهی و رذالت و حسد وارونه افتاده‌اند و گمان نداشتند یوسف(ع) از همین چاه به عرش خواهد رسید.

تشعیر یعنی ظرافت
در انتهای این مسیر هنری، بخش تشعیر وجود‌ دارد که خود به دو قسمت نقوش جانوری و نباتی تقسیم می‌شود. تشعیر از شعره می‌آید که به معنای مو است و از ظرافت این هنر حکایت دارد که نقوش را با قلم‌موهایی بسیار نازک و ظریف با طلا به تصویر می‌کشد. در اینجا نیز آثار بدیع و زیبایی دیده می‌شود که همگی نشان از هنر دست نگارگران دارد که با این ظرافت و نازک‌بینی خطوط را درهم تنیده و گاه شیر و اسب و اژدها و گاهی هم بوته و شاخ و برگ گل‌ها را بر زمینه‌ای تیره شکل داده‌اند.

با هنرمندان نگارگر
فریناز فرهنگی نگارگری که با اثر "تشنگان بشارت" و مضمون حدیث سلسه‌الذهب در دوسالانه شرکت کرده در مورد اثرش توضیح می‌دهد: «در این تابلو صحنه‌ای را کار کردم که مردم با استقبال از امام رضا(ع) کجاوه ایشان را در نیشابور متوقف می‌سازند و می‌خواهند حدیثی برایشان روایت کنند. حضرت(ع) نیز حدیث سلسله‌الذهب را نقل می‌کنند». فریناز فرهنگی می‌گوید: «در این اثر سعی کردم اشتیاق مردم را در حالت چهره‌ها به تصویر بکشم. مانند پیرمردی که از شوق کتابت حدیث امام(ع) پای رفتن ندارد و دست به دیواره‌ی کادر گرفته و پسرش که او را یاری می‌دهد». گوهر احمدی یکی دیگر از هنرمندان نگارگر مشهدی است که اثر "حضرت یوسف(ع)" دومین فیگور ذهنی اوست که در نمایشگاه به نمایش در آمده است. او با تکنیک خیس در خیس با گواش و آبرنگ این اثر را خلق کرده و یوسف(ع) را در چاه به تصویر کشیده که در حال مناجات با خدا است.
خانم احمدی دوست دارد دوسالانه تذهیب‌های قرآنی مستدام باشد و عقیده دارد این جشنواره برای هنرمندان به نوعی تشویق و ترغیب است. این نگارگر می‌گوید: «حتی اگر اثری در نمایشگاه نداشتم باز هم به دیدن آثار می‌آمدم. اکنون با تماشای نمایشگاه‌های دوسالانه تذهیب‌های قرآنی به این نتیجه رسیده‌ام بیشتر تلاش کنم و انگیزه‌ام برای ادامه این راه بیشتر شده است». خانم عامری از هنرمندان نگارگر مکتب هنر رضوان است که در دوسالانه چهارم رتبه سوم بخش گل و مرغ را کسب کرده و امسال چهار اثرش در نمایشگاه گل و مرغ دوسالانه تذهیب‌های قرآنی پذیرفته و به نمایش درآمده است.
وی عقیده دارد آثار نمایشگاه جالب، زیبا و متفاوت است و هنرمندان جوان را ترغیب می‌کند فعالیت‌شان را بیشتر کرده و در هر دوره با ایده‌های تازه‌تری در رقابتی سالم در دوسالانه شرکت کنند. فاطمه مورآسوانی دانشجوی نگارگری که همراه دوستانش به نمایشگاه آمده هم با مقایسه نمایشگاه‌های حضوری و مجازی که تا به حال مشاهده کرده دوسالانه تذهیب‌های قرآنی و نمایشگاه‌های رشته‌های مختلف آن را در سطح بالایی ارزیابی می‌کند و خوشحال است این هنر اصیل بین جوانان علاقه‌مندان بسیاری پیدا کرده است. آنقدر که می‌توان آثار هنرجویان را کنار آثار اساتید به نظاره نشست.
 
گزارشگر: راحله ندافی مقدم
 
 
امتیاز دهی
 
 

نظر شما
نام
پست الكترونيک
وب سایت
نظر
نسخه قابل چاپ
مطالب مرتبط
«آستان هنر»، ویژه نامه پنجمین دوسالانه تذهیب های قرآنی منتشر شد
 صبر، تحمل و تلاش بیشتر لازمه پیشرفت هنری است
پربازدیدترین ها آخرین مطالب
.گزارش روز
.گفت و گوی روز
.
.

.All rights reserved by Astan Quds Razavi

تمام حقوق این وبگاه متعلق به آستان قدس رضوی است.