.

گزارشی از پنجره فولاد صحن گوهرشاد حرم مطهر رضوی؛

پنجره‌ای رو به خورشید

صدای قلم‌زنی استاد هنوز به گوش می‌آید. استاد آهسته و با حوصله قلم را روی ورق‌های فلزی می‌کوبد و نوشته‌های را روی آن حک می‌کند. «یا رحمان» و «یا سبحان» عبارت‌هایی که روی طرح ترنجی لاجوردی می‌نشیند.

1396/2/24 يكشنبه

این نوشته‌های زیبا به همراه دنیایی از هنرهای دیگر زینت بخش پنجره‌‌ای شدند که قرار است سال‌های سال پناه خستگی زائران باشد. پنجره‌ای که در قابش هزار پرتوی نور دارد از شبکه‌هایش نور می‌بارد. پنجره‌ای به بیکرانگی یک اقیانوس روشنایی. پنجره‌ای به سوی خورشید...

از مسجد فیروزه‌ای تا ضریح مطهر  
نور خورشید اذن ورود می‌گیرد و از لابه‌لای شبکه‌های فولادی پنجره فولاد مسجد گوهرشاد خود را به روضه منوره می‌اندازد، تا سلامی کرده باشد به محضر حضرت شمس الشموس(ع). هم‌نوا با این نور دست‌ حاجتمندان را می‌بینی که یکی یکی به پنجره فولاد گریه می‌خورد و باز می‌شود. راستی چه زیباست پل زدن دل از صحن مسجد فیروزه‌ای گوهرشاد تا شبکه‌های ضریح مطهر. انگار ملکوتیان هم از عرش به زمین آمده‌اند تا پشت این پنجره فولادی دخیل ببندند.
پنجره‌ای که به تازگی در ضلع شمالی مسجدگوهرشاد نصب شده. این پنجره با توجه به موقعیت مکانی مسجد گوهرشاد و تجمع زائران در این مکان که روبه روی روضه منوره قرار دارد و همچنین با توجه به اینکه رواق دارالحفاظ که در قسمت پیش روی مبارک روضه منوره واقع شده، محل استقرار برادران است و برای بانوان امکان حضور در این مکان وجود ندارد، در مسجد گوهرشاد نصب شده تا آن‌ها بتوانند از این مکان امام رضا(ع) را زیارت کنند. همچنین همه زائرانی که به مسجد گوهرشاد مشرف می‌شوند و می‌توانند با قرار گرفتن در پشت این پنجره، ضمن رویت ضریح مطهر حضرت رضا(ع) که از داخل شبکه‌های پنجره قابل رویت است، به زیارت این امام رئوف بپردازند.

یک شاهکار هنری
  پنجره فولاد صحن گوهرشاد که در عین استحکام یک شاهکار هنری محسوب می‌شود به انواع هنرهای ایرانی-اسلامی از جمله هنر میناکاری، تهذیب، معرق، خطاطی و... آراسته شده و همه مراحل طراحی، اجرا و نصب آن توسط استادکاران سازمان عمران و توسعه حریم حرم و برخی از اساتید اصفهان، زیر نظر این سازمان در مدت چهار ماه انجام شده است.  جنس این پنجره از آلیاژ ورشو است و از آنجا که اسکلت آن در فضای روباز قرار دارد در ساخت آن از نقره که در معرض نور تیره می‌شود، استفاده نشده. 
رنگ این پنجره الیاژ برنج یعنی طلایی رنگ و همسان و دیگر پنجره فولادهای حرم مطهر است. این پنجره فولاد دارای سه شبکه است و در قسمت فوقانی آن کتیبه‌ای آبی رنگ‌ قرار دارد که  سوره مبارکه حمد روی آن نوشته شده است. دو کتیبه کوچک آبی رنگ بین سه شبکه این پنجره که بر روی آن‌ها اذکار «یا رحمن» و «یا سبحان» نوشته شده است و همچنین آیه شریفه «... سلام علیکم طبتم فادخلوها خالدین» نیز که روی طرحی از ترنجی آبی رنگ از جنس مینیاتور نوشته شده، از دیگر جلوه‌های هنری پنجره فولاد صحن گوهرشاد است. در قسمت‌هایی از این پنجره نیز عبارتی در مدح و ثنای حضرت رضا(ع) با استفاده از هنر میناکاری نوشته شده است.

   پنجمین پنجره
پنجره فولاد صحن مسجد گوهرشاد که در ابعاد 3 متر و 18 سانتیمتر عرض و 4 متر و 35 سانتیمتر ارتفاع ساخته شده حدود یک تن وزن دارد و در ساخت آن از تعداد 600 گوی فلزی و 3 هزار ماسوره استفاده شده است. مصالح به کار رفته در این سازه نیز عبارت است از اسکلت اصلی پنجره که از جنس آهن و روکش یک طرف آن از چوب گردوی اشباع شده است که ماندگاری بسیاری دارد و در برابر رطوبت مقاوم است. در نمای داخلی و پشت پنجره فولاد  از جنس معرق چوب استفاده شده و در این قسمت سوره مبارکه کوثر روی کتبه در قسمت نمای داخلی نوشته شده است.
همچنین آیه شریفه «... سلام علیکم طبتم فادخلوها خالدین» نیز که در قسمت نمای پنجره وجود دارد به صورت همسان در نمای داخای پنجره نیز روی کتیبه‌ای از چوب تکرار شده است. با نصب این پنجره در صحن مسجد گوهرشاد تعداد پنجره فولادهای حرم مطهر رضوی به پنج عدد رسید و چهار پنجره دیگر صحن های انقلاب اسلامی، صحن جمهوری و رواق های رواق امام موسی کاظم(ع) (دارالولایه سابق) و رواق توحیدخانه حرم مطهر رضوی قرار دارد. البته به این تعداد پنجره فولاد مشرف به سرداب مطهر در رواق حضرت معصومه(س) یعنی رواق دارالاجابه سابق را هم باید اضافه کرد.

تاریخچه و فلسفه پنجره فولاد
درباره تاریخچه ساخت و نصب پنجره فولاد در حرم مطهر رضوی باید گفت وقتی صحن عتیق(انقلاب) در دوره صفوی و با طرح «شیخ بهایی» ساخته شد، «ملا محسن فیض کاشانی» که حکیم، فیلسوف، عارف و شاعر آن دوره بود پیشنهاد داد برای کسانی که به هردلیل نمی توانند وارد حرم مطهر شوند و کنار ضریح بایستند، فضایی طراحی شود که بتوانند در نزدیک ترین فاصله از ضریح مطهر و در حالی که ضریح مطهر را رویت می‌کنند زیارتنامه بخوانند. بنابراین پنجره ای فولادی در محلی که مشرف به ضریح مطهر بود، نصب شد و  از آن به بعد به «پنجره فولاد» معروف شد.
بنابراین، اولین پنجره فولاد در قرن نهم هجری قمری در دوره صفویه و در زمان شاهرخ میرزا تیموری، همسر گوهرشاد خانم ساخته شد. البته پنجره فولادی که در حال حاضر در صحن انقلاب نصب است، همان پنجره فولاد دوره صفویه نیست، بلکه این پنجره تا کنون چند بار تعویض شده و پنجره فولاد فعلی سومین پنجره نصب شده در این مکان شریف است.

گزارشگر: بتول پرهیزگار

 
امتیاز دهی
 
 

نظر شما
نام
پست الكترونيک
وب سایت
نظر
نسخه قابل چاپ
مطالب مرتبط
پربازدیدترین ها آخرین مطالب
.گزارش روز
.گفت و گوی روز
.
.

.All rights reserved by Astan Quds Razavi

تمام حقوق این وبگاه متعلق به آستان قدس رضوی است.