.

گل‌گشتی در گنجینه تمبر و تاریخچه پستی موزه مرکزی آستان قدس رضوی

همسفر با یادگاری‌های کاغذی سرای رضوی

خبر تأسیس چاپارخانه قدیمی در روزنامه، تصویر دستگاه تلگراف و عکس‌های ماشین پستی دوره قاجار، هر روز چشم‌های مشتاق فرهنگ‌دوستان بسیاری را میخکوب خود می‌کند. آثاری که در کنار تمبرهای یادبود ادوار مختلف تاریخی ایران و تمبرهای دیگر ملل، در گنجینه‌ تمبر و تاریخچه پستی آستان قدس رضوی قرار گرفته است.

1396/7/17 دوشنبه

این اشیای ارزشمند، زائران و مجاوران بارگاه ملکوتی حضرت رضا(ع) را به تونل زمان می‌برد و برای آنان قصه‌های زیادی از کشورداری، دستاوردهای اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی و فرهنگ ملی و بومی ایران زمین روایت می‌کند. داستان‌هایی که با نقوش و مُهرهای گوناگون مندرج بر روی آن‌ها پیوند خورده است.
به مناسبت فرا رسیدن نهم اکتبر، هفدهم مهرماه؛ روز جهانی پست، نگاهی به این گنجینه کم‌نظیر موزه مرکزی آستان قدس رضوی خواهیم داشت. گنجینه‌ای که به واسطه اهدای آثار نفیس اهل تاریخ و فرهنگ به آن شکل گرفته و همیشه آماده خدمات‌رسانی به پژوهش‌گران اقصی نقاط دنیا است.

نخستین تمبر و پاکت پستی جهان
وقتی به گنجینه تمبر و تاریخچه پستی آستان قدس رضوی قدم می‌گذارید، در اولین ویترین، نخستین تمبر پستی جهان معروف به «پنی سیاه» مقابلتان چشم‌نوازی می‌کند؛ تمبری که سال 1840 میلادی در انگستان منتشر شده است. اما در کنار این تمبر، پاکت‌ نامه‌هایی بدون تمبر قابل مشاهده است. قدمت این پاکت‌ها به سال 1816 میلادی برمی‌گردد، زمانی که خبری از تمبرها نبود و پستچی‌ها هزینه ارسال نامه را درب منزل و به‌ صورت نقدی دریافت می‌کردند.
همچنین در این ویترین، کارت‌های پستی انگستان با طرح گل‌ به چشم می‌خورد. در این بین، پاکت نامه یک پنی مالردی؛ نخستین پاکت نامه پستی جهان که در سال 1840 میلادی در انگلستان منتشر شده است را نباید از یاد برد. با مرور تک‌تک ویترین‌های این گنجینه می‌توان تاریخچه پست ایران را از دوره قاجار تا امروز مرور کرد و یادگاری‌های کاغذی این دوره‌ها را از نزدیک دید.
محمدحسین یزدی‌نژاد؛ مسئول این گنجینه می‌گوید: «تمبرهای شیر و خورشیدی اولیه ایران در دوره ناصرالدین شاه قاجار، تمبرهای موقتی مشهد معروف به تمبرهای "ویکتورکاستین" در دوره مظفرالدین شاه قاجار، تمبرهای پست انقلابی ایران در گیلان مشهور به تمبرهای "میرزا کوچک‌خان جنگلی" که اواخر دوره قاجار توسط حامیان این مبارز منتشر شده است و همچنین تمبر سری احمدشاه قاجار با سورشارژ سلطنت پهلوی در سال 1302 شمسی، از جمله آثار نفیس و دیدنی این گنجینه به‌شمار می‌رود».
ورقه‌های پستی با نقش تمبر، برگه‌های تلگراف، برچسب‌های پستی طلاکوب، نامه‌های نوشته شده دوره قاجار، اوراق مخصوص تحریرنامه، تلفن هندلی و ده‌ها اقلام پستی دیگر گنجینه، روایتگر تحولات تاریخی پست کشور به‌ویژه در دوره قاجار است.

امیرکبیر؛ بانی پست عمومی کشور
تاریخ پست کشور با نام "امیرکبیر؛ نخستین صدراعظم ناصرالدین شاه قاجار" گره خورده است. او را بانی پست عمومی در ایران می‌دانند، زیرا در دوران کوتاه صدارتش، چاپارخانه‌ها را مجدد راه‌اندازی و خدمات پست را در کشور عمومی کرد. معرفی خدمات امیرکبیر در کنار تاریخچه تلگراف در ایران و معرفی ساموئل مورس؛ مخترع دستگاه تلگراف در بخش دیگر گنجینه مورد توجه بازدیدکنندگان قرار دارد.
یزدی‌نژاد درباره تمبرهای پستی جمهوری اسلامی بیان می‌کند: «تمبرهای یادبود مناسبت‌های مختلف مانند تمبرهای سال‌روز ولادت خجسته امام رضا(ع)، تسخیر لانه جاسوسی، ارتحال ملکوتی امام خمینی(ره) و... در کنار آثار کم‌نظیری مثل آلبوم تمبرهای "اعلامیه جهانی حقوق بشر" که توسط کوفی عنان؛ هفتمین دبیرکل سازمان ملل متحد به رهبر معظم انقلاب(مدظله العالی) اهدا شده است، در این گنجینه در معرض دید علاقه‌مندان قرار دارد».
او می‌افزاید: «تمبرهای ده‌ها کشور خارجی نیز در طرف دیگر گنجینه به ترتیب الفبای لاتین در ویترین‌ها قرار گرفته و گردشگران داخلی و خارجی می‌توانند به تماشای نمونه تمبرهای کشورهایی چون الجزایر، ارمنستان، آرژانتین، بلژیک، برزیل و... بنشینند. تمبرهای کودک و نوجوان هم در ردیف‌های پایینی این بخش در معرض دید بازدیدکنندگان ویژه آن‌ها یعنی کودکان گذاشته شده است؛ تمبرهایی که یادآور شخصیت‌های پویانمایی‌های دوران بچگی‌ ما است.

گنجینه‌ای با جایگاهی ویژه
گنجینه تمبر آستان قدس رضوی 21 بهمن 1369، در طبقه منهای یک موزه مرکزی این آستان مقدس افتتاح شده است. مسئول این گنجینه بیان می‌کند: «در حال حاضر بیش از 825 هزار قطعه انواع تمبر، نامه، کارت پستال، پاکت‌های مُهر روز، پک‌های تمبر و دیگر اقلام پستی از 240 کشور و مستعمرات سابق جهان در گنجینه تمبر و تاریخچه پستی آستان قدس رضوی نگهداری می‌شود که منتخبی از آن‌ها در فضای نمایشی گنجینه در 300 مترمربع در معرض دید علاقه‌مندان قرار دارد». علاوه بر تمبرها و اقلام پستی دیگر، مدال‌های نمایشگاه‌های منطقه‌ای و بین‌المللی تمبر و تاریخچه پستی هم توسط شادروان یوسف بهبود چایچی، زنده ‌یاد استاد فریدون نوین فرح‌بخش و دکتر علی شرقی؛ مجموعه‌دار برجسته تهرانی به این موزه اهدا شده است.
منتخبی از این آثار مثل مدال‌های طلای اهدایی دکتر شرقی که با حضور در نمایشگاه‌های کشورهای ژاپن، انگلیس، فرانسه، فنلاند، آمریکا، بلغارستان و... کسب شده و مدال‌های طلا و نقره اهدایی زنده‌یاد استاد نوین فرح‌بخش در نمایشگاه‌های کشورهای عمارات، چین، هنگ کنگ، سنگاپور و... در گنجینه سکه موزه مرکزی آستان قدس رضوی در مجاورت گنجینه تمبر به نمایش عموم درآمده است.
یزدی‌نژاد ادامه می‌دهد: «این گنجینه تمبر در مقایسه با دیگر گنجینه‌ها و موزه‌های مشابه در جایگاه ویژه‌ای قرار دارد، چراکه تقریباً تمامی تمبرها و دیگر اقلام پستی موجود در آن از مجموعه هدایای تقدیمی به آستان ملکوتی حضرت ثامن‌الحجج(ع) گردآوری شده است».  

تجلی‌گاه ارادتی خالصانه
در لابه‌لای تمبرها و اقلام پستی گنجینه تمبر موزه مرکزی آستان قدس رضوی نام بعضی از نیک‌اندیشان فرهنگ‌دوست بر روی اتیکت‌های آثار قابل رؤیت است. افرادی که موزه حرم مطهر حضرت رضا(ع) را جای مناسبی برای نمایش، حفظ و نگهداری آثار خود دانسته و دست‌رنج سال‌ها فعالیت فرهنگی خود را به این موزه اهدا کرده‌اند.
یزدی‌نژاد از دکتر پرادان به عنوان بزرگترین واقف اقلام پستی در طول تاریخ این گنجینه حرم مطهر رضوی نام می‌برد و می‌گوید: «این مجموعه‌دار برجسته تمبر، غنی‌ترین و نفیس‌ترین مجموعه تمبرها، پاکت‌های مُهرروز، پاکت‌ نامه‌، کارت پستال، کارت ماکسیما فیلی، دفترچه تمبر، آلبوم‌های سال تمبر و... خود را به موزه این آستان ملکوتی تقدیم کرده است که بیش از صد سال تاریخ پستی انگلستان را شامل می‌شود. بخشی از این مجموعه کم‌نظیر در این گنجینه به نمایش عموم درآمده است». بی‌شک با این حرکت‌های فرهنگی ارزنده، امروزه شاهد غنای گنجینه تمبر و تاریخچه پستی این آستان مقدس هستیم. البته اگر به موزه هدایای مقام معظم رهبری آستان قدس رضوی هم سری بزنید، یک آلبوم نفیس تمبر و همچنین تابلوی تمبر یادبود پیروزی انقلاب اسلامی را خواهید دید که توسط شرکت پست جمهوری اسلامی به حضرت آیت‌‌الله العظمی خامنه‌‌ای (مدظله‌ العالی) تقدیم شده و معظم‌له نیز آن‌ها را به مجموعه آستان قدس رضوی اهدا کرده‌‏اند.

ارائه خدمات متنوع
این گنجینه با بهره‌گیری از دانش و تجربه کارشناسان معاونت امور موزه‌های آستان قدس رضوی به جمع‌آوری، تفکیک، شناسایی، فهرست‌برداری و نگهداری تمبرها و دیگر اقلام پستی مثل کلیشه‌های تمبر دوره قاجار، با هدف حفظ میراث فرهنگی کشور می‌پردازد. از دیگر اقدامات گنجینه تمبر این آستان مقدس می‌توان به آماده‌سازی تمبرها و سایر اقلام پستی برای نمایش، راهنمایی بازدیدکنندگان و مجموعه‌داران داخلی و خارجی و برپایی نمایشگاه‌ها‌ی تمبر و تاریخچه پستی به مناسبت‌های گوناگون در طول سال مثل رویدادهای ملی و مذهبی و همچنین بزرگداشت، رحلت و ولادت اشخاص برجسته کشور اشاره کرد. همچنین خدمات ارزشمندی را به بازدیدکنندگان و مجموعه‌داران در قالب شناسایی تمبرها و دیگر اقلام پستی آنان، معرفی منابع مطالعاتی تخصصی؛ از کتاب و نشریه گرفته تا کاتالوگ‌های تمبر و تمبرشناسی و راهنمایی بازدیدکنندگان علاقه‌مند در خصوص چگونگی گردآوری، مجموعه‌سازی و نگهداری تمبرها و تاریخچه پستی ارائه می‌دهد. مطالب خواندنی و جذابی هم درباره تمبر و اقلام پستی تهیه کرده و در سالن نمایش گنجینه و یا وب‌سایت موزه‌های آستان قدس رضوی به نشانی «museum.aqr.ir» در دسترس اهل علم و پژوهش قرار می‌دهد. یزدی‌نژاد در این باره می‌گوید: «محققان با ارائه معرفی‌نامه از طرف مراکز آموزشی و پژوهشی می‌توانند از منابع اطلاعاتی این گنجینه مثل کاتالوگ‌های تمبر کشورهای انگلستان، آمریکا، آلمان، پاکستان و کشورهای عربی و کتاب‌های مختلف با موضوع تاریخچه پستی ایران استفاده کنند». دوستداران فرهنگ و تاریخ ایرانی اسلامی می‌توانند همه روزه از ساعت 8 تا 17:45 و در روزهای تعطیل از ساعت 8 تا 12، از گنجینه تمبر و تاریخچه پستی آستان قدس رضوی واقع در طبقه منهای یک موزه مرکزی این آستان مقدس در صحن کوثر بارگاه ملکوتی حضرت رضا(ع) دیدن کنند.

گزارشگر: آرزو مستاجرحقیقی

 
 
امتیاز دهی
 
 

نظر شما
نام
پست الكترونيک
وب سایت
نظر
نسخه قابل چاپ
مطالب مرتبط
بازدید شورای ولایتی بلخ از موزه مرکزی آستان قدس رضوی
«شور حسینی» در موزه مرکزی آستان قدس رضوی طنین‌انداز شد
توپ طلای مهدی طارمی در موزه مرکزی آستان قدس رضوی به نمایش درآمد
نمایشگاه تابلوهای نقاشی «دهه ولایت» در موزه مرکزی آستان قدس رضوی گشایش یافت
ساعت بازدید موزه‌ مرکزی آستان قدس رضوی افزایش می‌یابد
پربازدیدترین ها آخرین مطالب
.گزارش روز
.گفت و گوی روز
.
فرهنگی
.

.All right reserved by Astan Quds Razavi

تمام حقوق این وبگاه متعلق به آستان قدس رضوی است.