.

میهمان خوان بهشت

میهمانسـراي حضرت رضا(ع) از مجموعه‌های قديمي آستان قدس رضوي است كه سال‌هاي متمادي وظيفه پذيرايي از زائران و میهمانانی كه از شهرهاي مختلف به حرم مطهر امام رضا(ع) مشرف مي‌شوند بر عهده دارد.

1396/5/28 شنبه

میهمان شدن بر سفره پربرکت حضرت رضا(ع) آرزو و خواست هر دلداده و عاشق ائمه ‎اطهار(ع) است که گاهی با نگاه ویژه آن امام مهربان نصیب و روزی می‎شود.
در این نوشتار با سیر تاریخی میهمانسرای حضرت رضا(ع)، برخی موقوفات و فعالیت روزانه این مرکز آشنا خواهید شد.

در دفتر تاریخ
از میهمانسرای حضرت رضا(ع) در اسناد دوره صفویه، افشاریه و اوایل دوره قاجاریه به عنوان «مطبخ معموره» یاد شده است که مطبخ از بخش های خونچه خانه، شربت خانه، خبازخانه و ادویه خانه تشکیل شده است که گاها به مجموع آن‌ها کارخانه می‌گفتند.
از اوایل دوره ناصری با نام کارخانه مبارکه شناخته و معروف شد و تا آخر دوره قاجار همین نام به کار می‌رفت. در دوره پهلوی به میهمانخانه حضرتی تغییر نام یافت که پس از پیروزی انقلاب اسلامی تحت عنوان میهمانسرای حضرت رضا‌(ع) شناخته می شود.
اسناد و شواهد نشان می‎دهدکه قدمت پذیرایی از زائرین حضرت ثامن الائمه امام رضا(ع) درمیهمانخانه حضرتی(مهمانسرا) قبل از قرن نهم هجری معمول بوده است، ولی مآخذ و مدارکی که به دست آمده از اوایل دوره صفویه به این طرف را درتاریخ ثبت نموده‌اند.
مطبخ و مطعم مهمانخانه زواری بعضی اوقات با مطبخ غذای خدمه آستان قدس رضوی توام و گاهی از یکدیگر جدا بوده است که به‌نام‌های مهمانـخانه زواری، آشپـزخانه حضرتی، کارخانه زواری وکارخانه خادمی هم نامیده می شده است.

کارخانه خدامی
وظیفه کارخانه خدامی تهیه ناهار و شام برای اهل پنجگانه کشیک در آن زمان بود و علاوه بر آن سایر کارکنان آستان قدس که به اقتضای شغل خویش باید در حرم حضور داشته باشند از کارخانه خدامی استفاده می‌کردند. همچنین به علت وجود چند وقف نامه در خصوص تهیه ناهار و شام خدام این مکان به کارخانه خدامی شهرت یافته است.

کارخانه زواری
وظیفه کارخانه زواری تهیه ناهار و شام برای زواری که از نقاط مختلف به زیارت مرقد مطهر امام به مشهد می‌آمدند بود. از سال 1276 قمری، در زمان تولیت عضدالملک کارخانه زواری در داخل بست بالا خیابان احداث شد.

ساختار اداری و مشاغل مربوط به کارخانه‌ها
در راس این تشکیلات شخصی با عنوان ناظر کل کارخانجات وجود داشت و در حقیقت رئیس کارخانه محسوب می‌شد که همه کارها از جمله پرداخت مواجب کارکنان با نظارت وی انجام می‌یافت.

برخی عناوین تاریخی کارکنان مهمانسرا
ایاغچی: در زبان فارسی به معنای پادو است، او در میهمانسرا کار می کرده و گوشت و وسایل آشپزخانه را فراهم می کرد.
سقا: برای زوار و خدمه آشپزخانه آب می آورد.
قاپوچی مطبخ: دربان مطبخ بوده و بر رفت و آمد افراد نظارت داشته است.
رحبان: کسی که به مهمانان خیر مقدم و خوش آمد می گفته است.
مطهر: به معنی فراش، نامبرده شام و ناهار زوار و خدمه را سر سفره می برده است.
شربتدار: موقع غذا خوردن قدح شربت و دوغ را برای زواران می برده است.
خوانسالار: سرپرست سفره و سفره خانه
در کتاب روزنامه سفر خراسان تعداد کارکنان کارخانه مبارکه در آن زمان 18 نفر ذکر شده است.

برخی از موقوفات کارخانه مهمانسرا
1.  موقوفات مرحوم عتیق علی منشی باشی سال 931 قمری که وقف بر اطعام زوار و دارالشفاء مبارکه و روشنایی حرم مطهر بوده است.
2.  شاه عباس کبیرصفوی در وقف نامه نهرخیابان (آب نهرخیابان را ازچشمه گِلَسب، هشت فرسنگی مشهد برای صحن به شهر آورد. پس از عبور از خیابان علیا و صحن و خیابان سفلی، در قسمتی از اراضی قریه طرق بنام قلعه خیابان محلی ساخته وزارعینی هم معین نمود) درجمادی اول 1024هجری قمری (994شمسی)شرط نموده که منافع آن را صرف اطعام زوار(آشپزخانه زوار) نمایند. ( آثارالرضویه کتابچه صدیق الدوله )
3. موقوفه حاج عبدالحسین تهرانی 1312
4. موقوفه مرحومه قمر نسا خانم دختر مرحوم میرزا بدیع فندرسکی سال 1228
طومار وقف نامه موسوم به طومار علیشاه درسال 1190هجری قمری به منزله دستورالعمل آستانه مقدسه نگاشته شده، مقرراتی برای این امروضع کرده و حتی اجناس لازمه طبخ روزانه را با تعیین نوع و مقدارتصریح کرده است.

ارتقای کمی و کیفی میهمانسرا
میهمانسرای اصلی و قدیمی حضرت رضا(ع) در ضلع شمالی بست شیخ حرعاملی قرار دارد که پس از پیروزی انقلاب اسلامی و با افزایش تشرف عاشقان و دلدادگان حضرت ثامن الحجج(ع) به حرم این امام رئوف، در جهت خدمت‌رسانی بهتر به زائران طرح توسعه مهمانسرای حضرت رضا(ع) ابتدا در سال 1373 به 3 هزار و 800 مترمربع افزایش یافت و در طرح توسعه مجدد این مقدار در سال 1389 به 10 هزار مترمربع افزایش یافت که ظرفیت پذیرایی از 18 هزار نفر در سه وعده غذایی داشت.
با روند افزایشی حضور زائران در حرم مطهر رضوی که سالانه بالغ بر 20 درصد به این جمعیت افزوده می‌شد، کمبودهای جدی در این مقوله وجود داشت که با تدبیر مسئولان آستان قدس رضوی ساخت مهمانسرای جدید در صحن غدیر حرم مطهر رضوی با زیربنای 11 هزار و 840 مترمربع کلید خورد و در عید نوروز 1396 همزمان با میلاد یگانه دخت پیامبرمکرم اسلام، این پروژه افتتاح شد.

پذیرایی 70 هزار نفری
با افتتاح این پروژه و استقرار تجهیزات نوین پخت ظرفیت پذیرایی میهمانسرا به مقدار قابل ملاحظه‌ای افزایش یافت. به صورتی‎که در هر وعده غذایی امکان پذیرایی از 10 هزار نفر تنها در داخل مهمانسرای  جدید حضرت رضا(ع) فراهم شد، این در حالی است که در ماه رمضان سال گذشته پخت روزانه 70 هزار پرس غذا به همراه فعالیت شبانه‎روزی 600 نفر در این ایام برای پخت و پذیرایی از زائران و  مجاوران حضرت رضا(ع) در دستور کار هر دو میهمانسرا قرار گرفت که از این مقدار 40 هزار وعده افطاری به مناطق محروم و حاشیه شهر مشهد اختصاص یافت.
بنا به منشور هفتگانه رهبر معظم انقلاب اسلامی و تاکید تولیت معزز آستان قدس رضوی مبنی بر نگاه ویژه به محرومین و مستضعفین در سال 95 علاوه بر پذیرایی 4 میلیون و 800 هزار زائر از خوان متبرک حضرت علی بن موسی الرضا(ع) به صورت مستمر ارسال غذای گرم متبرک به مناطق محروم و حاشیه شهر مشهد را در دستور کار خود قرار داده است.

توزیع دعوتنامه میهمانسرا
با تغییر رویکرد توزیع دعوتنامه‌های میهمانسرای حضرت، نظرسنجی‎ها حاکی از رضایت بیشتر زائران در این زمینه دارد، به طوری که در گذشته دعوتنامه‎ها در هتل‌‌ها، مهمان‌پذیرها، زائرسراها و دیگر مراکز اسکان زائران توزیع می‌شد، درحالی که در رویکرد جدید این توزیع در ورودی‎ها و مسیرهای منتهی به شهر مقدس مشهد در بین مسافران ماشین‎های سواری، اتوبوس‎ها، قطار و هواپیما انجام می‎شود که دایره‎ای وسیع‎تر از مخاطبان را شامل می‌شود.

گزارشگر: سجاد حق پناه
 
 
امتیاز دهی
 
 

نظر شما
نام
پست الكترونيک
وب سایت
نظر
نسخه قابل چاپ
مطالب مرتبط
در نیمه اول سال 95 بیش از 2 میلیون نفر میهمان سفره رضوی شدند
پیشرفت 70 درصدی ساخت میهمانسرای میقات الرضا(ع)
سفره ای به قدمت 6 قرن
  • 1394/10/29 سه شنبه سفره ای به قدمت 6 قرن
    میهمانسرای حضرت سال هاست که به واسطه واقفان خیراندیش آستان قدس رضوی، پذیرای زائران حضرت رضا(ع) است. با بررسی اسناد برجای مانده تاریخی درمی یابیم که سابقه پذیرایی از زائران در میهمانسرای حضرت به قبل از قرن نهم برمی گردد.
میهمانی به صرف اطعام بهشتی
روزانه 8 هزارنفر در میهمانسرای حضرت رضا(ع) پذیرایی می‌شوند
پربازدیدترین ها آخرین مطالب
.گزارش روز
.گفت و گوی روز
.
فرهنگی
.

.All right reserved by Astan Quds Razavi

تمام حقوق این وبگاه متعلق به آستان قدس رضوی است.