.

پای صحبت مؤلف کتاب «آستان قدس رضوی و موقوفه محراب‌خان با تکیه بر اسناد جذامیان»

سنگ صبوری برای دل‌های شکسته جذامیان

بدون هیچ ترسی به میان‌شان می‌رفت و درددل‌های‌شان را می‌شنید. روزها، ماه‌ها و سال‌های زیادی را صرف گفت‌وگو و مطالعه کرد تا ماحصل پژوهش‌هایش در کتاب «آستان قدس رضوی و موقوفه محراب‌خان با تکیه بر اسناد جذامیان» به همت بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی روانه بازار نشر شد.

1396/5/30 دوشنبه

این اثر در بخش کتاب برتر، محور حرم و اماکن متبرکه، دهمین جشنواره بین‌المللی انتخاب کتاب سال رضوی در مرداد 1396 حائز رتبه شد.
کتابی که بیانگر خدمات آستان قدس رضوی به جذامیان در گذشته‌های نه چندان دور است و توسط نورالدین حسین سنابادی عزیز، کارشناس باسابقه سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی تألیف شده است. محققی که متولد سال 1338 آبادان است. او که در سال‌های دور برای گرفتن سرمشق خوش‌نویسی خدمت مرحوم مصطفی مهدی‌زاده؛ استاد مشهور خوش‌نویسی و کارمند آستان قدس رضوی به کتابخانه حرم مطهر رضوی رفت و آمد داشت، سرانجام در آستان ملکوتی امام هشتم مشغول کار شد و از سال 1369، به‌طور رسمی خدمتش را در کتابخانه قدیم آغاز کرد. سنابادی، طی این مدت، در بخش‌های مختلف سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی فعالیت کرده است.

کتاب «آستان قدس رضوی و موقوفه محراب‌خان با تکیه بر اسناد جذامیان» روایتگر چه موضوعی است؟
این کتاب در سه فصل وضعیت جذام در جهان و ایران، جذام در خراسان رضوی و جذام در خراسان شمالی را نشان می‌دهد.

جرقه تألیف و پژوهش این اثر چطور در ذهن شما زده شد؟
در بخش تاریخ شفاهی مدیریت امور اسناد و مطبوعات آستان قدس رضوی و با توجه به روز جهانی حمایت از جذامیان، پروژه‌ای با عنوان «جذام خراسان» تعریف شد. از آنجایی که در گذشته به همکاران گفته بودم در زمان جوانی و تحصیل در هند، جذامیان زیادی را از نزدیک دیده‌ام، انجام این پروژه به من محول شد و در سال 1384 کلید خورد. البته برای انجام هر پروژه تاریخ شفاهی، مصاحبه‌شونده نیاز به مطالعه و داشتن اطلاعات مقدماتی درباره موضوع مصاحبه دارد. به همین دلیل، شروع به گردآوری اطلاعات مختلف درباره این موضوع کردم.

درباره عبارت «با تکیه بر اسناد جذامیان» که در عنوان کتاب آمده است، بیشتر توضیح دهید.
حدود دو هزار برگ سند تاریخی مرتبط با جذامیان در آرشیو اسناد مدیریت امور اسناد و مطبوعات آستان قدس رضوی وجود دارد که روایت‌گر خدمات این آستان مقدس به جذامیان است. در مرحله اول بررسی اسناد، 500 برگ سند انتخاب شد که در مرحله نهایی، این تعداد به 250 برگ سند بدون تشابه و تکرار رسید. خیلی از این اسناد، اسناد محاسباتی آستان قدس رضوی است که به خط سیاق نوشته شده است. این اسناد با همکاری سالم حسین‌زاده؛ سرپرست گروه اسناد مدیریت امور اسناد و مطبوعات آستان قدس رضوی خوانده شد که متن بازخوانی آن‌ها در کتاب آمده است.

از چه منابع دیگری برای تألیف اثر خود استفاده کرده‌اید؟
پروژه تاریخ شفاهی جذام خراسان حدود ده سال طول کشید و سال 1394 پرونده آن را بستیم. در این مدت ارتباطات گسترده‌ای با شفایافتگان و مسئولان مرتبط با مراکز جذامیان مثل انجمن حمایت از جذامیان داشتم و اطلاعات و مدارک زیادی را از طریق این افراد جمع‌آوری کردم. به‌طور نمونه انجمن، سندهای حمایت از جذامیان را در اختیارم قرار داد. خود شفایافتگان هم علاقه شدیدی داشتند در گردآوری اطلاعات کمکم کنند. حتی عکس روی جلد کتاب، از طریق برادر یکی از همکاران به ‌دستم رسید که نشان‌دهنده مراسم افتتاحیه بیمارستان شهید هاشمی‌نژاد طلاب است. در سفرهای مختلف به گوشه و کنار کشور هم اگر علائمی از شفایافتگان جذام می‌دیدم، پیگیری می‌کردم.
در مجموع، علاوه بر اسناد آستان قدس رضوی، از پژوهش‌های میدانی، روایت‌های شفاهی با مجذومان شفایافته و دست‌اندرکاران مرتبط با آن‌ها، عکس‌ها، نشریات و پایان‌نامه‌های رشته‌هایی مانند پرستاری استفاده کردم تا کتاب در 480 صفحه به قطع وزیری تدوین و منتشر شد. البته منابع موجود در بخش‌های گوناگون سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی هم نقش مهمی در تألیف این اثر داشته است.

درباره موقوفه محراب‌خان و شکل‌گیری آن بگویید.
پیش از سال 1303 قمری، مبتلایان جذام برای طلب شفا و کسب روزی به مشهد می‌آمدند و در اطراف حرم مطهر رضوی پراکنده بودند. به دستور میرزا عبدالوهاب آصف‌الدوله شیرازی، حاکم وقت خراسان و متولی‌باشی آستان قدس رضوی(1301-1303قمری)، جذامیان جمع‌آوری و در قلعه محراب‌خان اسکان داده شدند. این قلعه در بخشی از زمین‌های شادکن از موقوفات بارگاه مطهر امام هشتم(ع) قرار دارد. این اتفاق، باعث توجه و کمک مردم خیر و هیئت‌های مذهبی به این افراد شد که از جمله می‌توان به کمک‌های مرحوم آیت‌الله میرزا جواد آقا تهرانی(ره) اشاره کرد. محمد ولی‌خان اسدی هم در دوره نیابت(1305-1314 شمسی) مجموعه‌ای مجهز به درمانگاه و آشپزخانه برای آنان ساخت.
در این مدت، در پرتوی آستان منوّر رضوی از این افراد حمایت‌های زیادی شد. مجموعه آستان قدس رضوی در سال 1335 شمسی، پس از اقدامات تکمیلی دیگر، جذام‌خانه را با همه متعلقاتش به بهداری خراسان واگذار کرد که «آسایشگاه محراب‌خان» نامیده شده است.
اما این امر با مخالفت مجذومان مواجه شد و مجموعه محراب‌خان دوباره به این آستان مقدس بازگردانده شد. امکانات بسیاری خوبی برای این افراد مهیا شده بود به‌طور مثال در مرکز نگهداری آن‌ها در دهه چهل، شیرهای آب با چشم الکترونیکی کار می‌کرد تا بیمارانی که معلولیت دست داشتند، بتوانند از آن‌ها استفاده کنند.

مطالعه این کتاب را به چه افرادی پیشنهاد می کنید؟
اگرچه کتاب تخصصی است و مخاطبان اصلی آن جامعه علوم پزشکی و پرستاری کشور به‌ویژه مراکز درمانی بیماران پوستی هستند، اما بخش اول که با بهره‌گیری از مصاحبه‌های تاریخ شفاهی و به‌صورت روایی نوشته شده، برای آشنایی عموم مردم با زندگی جذامیان جالب و خواندنی است.

انگیزه اصلی شما از تألیف این اثر چه بوده است؟
با تدوین این کتاب تلاش کردم صدای مظلومیت جذامیان را به گوش مسئولان کشور برسانم و مردم را با مصیبت‌هایی که بر آنان گذشته، بیشتر آشنا کنم. همچنین با استناد به اسناد تاریخی و مصاحبه‌های تاریخ شفاهی، اقدامات آستان قدس رضوی را در حمایت از این بیماران نشان دهم. امیدوارم این کتاب نگاه مردم و وحشتی را که از جذامیان و شفایافتگان دارند، تغییر دهد. خوشبختانه پس از انتشار کتاب، شفایافتگان کمتر با من تماس می‌گیرند و شکایت‌های آن‌ها کمتر شده است. فکر می‌کنم کتاب توانسته نگاه خیلی از مردم را نسبت به شفایافتگان این بیماری تغییر دهد و سنگ صبوری برای دل‌های شکسته جذامیان باشد.

از دیگر آثار و فعالیت‌های پژوهشی‌تان بگویید.
در حوزه کودک چند جلد کتاب تألیف و منتشر کردم. همچنین ویراستاری چند کتاب را در کارنامه کاری خود دارم. به‌طور نمونه در حال حاضر مشغول ویراستاری جلد دوم کتاب «فرهنگ لغت ترکی خراسانی» هستم. در همایش‌ها و جشنواره‌های مختلف نیز با ارائه مقالات مرتبط شرکت می‌کنم.

ارزیابی شما از جشنواره انتخاب کتاب سال رضوی چیست؟
جشنواره بین‌المللی امام رضا(ع)، رویداد مهمی است که در بخش‌های مختلف از شعر گرفته تا کتاب، در سراسر ایران برگزار می‌شود. از زمانی که در اداره روابط عمومی سازمان کار می‌کنم، به‌صورت غیرمستقیم شاهد تلاش‌های همکاران در برپایی این جشنواره در حوزه کتاب سال رضوی بوده‌ام. امروزه توجه مردم به این جشنواره بیشتر شده و جایگاه خودش را در کشور پیدا کرده است. به وجهه بین‌المللی آن هم سال به سال افزوده می‌شود و آثار بیشتری به دبیرخانه جشنواره می‌رسد.

چه برنامه‌ای برای آینده پژوهشی خود دارید؟
هر سال سعی می‌کنم اتفاق خوبی در زندگی‌ام بیفتد. سال گذشته مرمت‌کار نمونه کشور شناخته شدم و امسال هم به لطف خدا این کتاب برگزیده شد. در حال حاضر مشغول جمع‌آوری اطلاعات درباره تاریخچه کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی هستم. امیدوارم این پژوهش نیز در آینده به بار بنشیند.

تهیه و تنظیم: آرزو مستاجرحقیقی
 
 
امتیاز دهی
 
 

نظر شما
نام
پست الكترونيک
وب سایت
نظر
نسخه قابل چاپ
مطالب مرتبط
پربازدیدترین ها آخرین مطالب
.گزارش روز
.گفت و گوی روز
.
فرهنگی
.

.All right reserved by Astan Quds Razavi

تمام حقوق این وبگاه متعلق به آستان قدس رضوی است.